Vrede op aarde, en in de mensen een welbehagen…

Natuurlijk heeft Beatrix gelijk in haar kerstrede. In heel veel dingen. Maar niet in alles. En nu weet ik dat zo’n toespraakje maar kort is, maar toch is het wat makkelijk om het hoe en waarom achter alles te vergeten. Alles heeft een reden namelijk. En misschien is het eens aardig om naar die reden op zoek te gaan. Want wie al te lang stilstaat bij symptomen, zou haast vergeten dat er een heuse kwaal achter schuilt. En dat er een kwaal is, staat als een paal boven water.

Ook ik vind, net als de koningin, dat er een groot gebrek is aan solidariteit, naastenliefde, onderling contact en zelfs aan goede smaak. We roepen het al zo lang: onze samenleving verhardt. Een heuse constatering. Maar het is tegelijkertijd ook ‘gewoon’ maar een uitspraak. Want wie interesseert het nou nog echt? Het is zo. En het zal ook niet meer veranderen. Dus moet je er maar het beste van zien te maken. Er is namelijk heus niemand die er tevreden mee is. Maar er is ook niemand die er hoogstpersoonlijk voor verantwoordelijk is. Het is gewoon zo.

Het is grappig om te zien dat we bij ieder incident, bij iedere ramp en bij ieder akkefietje direct naar de schuldige zoeken. Who dunnit? Meestal is dat de vraag die als eerste bij ons opkomt. Het houdt in ieder geval de media vaak dagenlang in de greep. En dat zou echt niet zo zijn, als ze daar geen hoge kijkcijfers mee zouden halen.

Als het gaat om de staat van onze samenleving, zijn we heel wat minder analytisch. We zoeken schuld bij, alweer, symptomen. Waanzin. Symptomen kan je misschien bestrijden. Inderdaad. Maar als de kwaal niet genezen wordt, zal er heus weer een ander symptoom de kop op steken. Onherroepelijk. Zo steekt het leven nou eenmaal in elkaar.

De ‘goede oude tijd’ is voorbij. Een nieuw tijdperk is aangebroken. Een tijd waarin onze samenleving zich zal moeten zien te herscheppen. En daar is internet een onlosmakelijk onderdeel van. Want naast anonimiteit biedt het voor velen ook een schuilplaats. Een troost. En sociaal contact dat er voorheen niet was. We zitten nu eenmaal opgesloten in onze huizen. En internet maakt contacten onderhouden er ook vaak een stuk makkelijker op.

De maatschappij waarin we leven is gewoon veel te druk. Onze levens zijn te druk. We werken, werken, werken en werken. Wie gaat er na een lange dag gevuld met stress en verantwoordelijkheden dan nog even bij de buren op de koffie voor een kletspraatje, waar je eigenlijk helemaal niets wijzer van wordt? Tijd is een schaars goed in onze manier van leven. En daar moeten we nu eenmaal effectief mee om weten te gaan. Als we nog iets leuks uit het leven willen halen tenminste. Buren kiezen we niet uit. Vrienden wel. Ook al zijn ze virtueel. We zoeken die mensen uit die ons prikkelen, die ons uitdagen. Die ons begrijpen. Of waar we ons gewoon goed bij voelen. Misschien gingen ze in de ‘goede oude tijd’ wel bij de buren op visite uit verveling. Of omdat er gewoon niemand anders was. En in dat licht bekeken, hebben we er met het internet misschien wel heel veel bij gewonnen. Dat koekje bij de koffie kopen we dan wel zelf. Ons leven draait immers om kopen. Dat kan er dan ook nog wel bij.

We leven in een consumptiemaatschappij. We werken om te ‘hebben’. Om te ‘kopen’. En uiteindelijk maken de dingen die we ‘hebben’ wie en wat we ‘zijn’. Zo is het nou eenmaal gelopen. Omdat we welvaart wilden. Een florerende economie. En omdat mensen van nature nu eenmaal hebzuchtig zijn komt daar ook nooit meer ook een einde aan. Wie nu nog een mooi huis wil bezitten, zal zich te pletter moeten werken. Eén en één is twee. Alles is onbetaalbaar geworden. Omdat er ontzettend veel mensen goed moeten kunnen verdienen aan diensten en goederen. We werken nu eenmaal niet meer voor een habbekrats. Wie zou dan nog de huur kunnen betalen? Of de hypotheek?

En wat we ‘moeten’ hebben tegenwoordig is ook eindeloos. Wie kan er nou nog functioneren zonder wasmachine? Droger? Vaatwasser? Dan zouden de huishoudelijke taken zo ontzettend veel tijd in beslag nemen, dat we uiteindelijk niets anders meer zouden doen dan werken. Want ook moeder de vrouw moet tegenwoordig centjes verdienen. Voor die florerende economie. Wat door de overheid gestimuleerd wordt overigens. Want de overheid bepaalt dan misschien niet ‘alles’, Hare Majesteit, maar toch wel heel erg veel. Niet door ons te dwingen. Welnee. Dat is veel te ordinair. Door ons te ‘stimuleren’ natuurlijk. Voor ons eigen bestwil.

Net als alle commerciële slimmeriken, huurt de overheid ook fantastische marketingapparaten in om ons maar te vertellen wat goed is, en hoe het moet. En net zoals we geloven dat we merkkleding, dure apparaten en mooie auto’s ‘moeten’ bezitten, geloven we ook wat de overheid ons vertelt. En dat is niet zo gek, want de slimmeriken die achter de grote marketingcampagnes zitten, doen niets anders dan hele dagen te analyseren hoe ze ons kunnen inpalmen. En terwijl wij druk zijn met werken, werken, werken, hebben we maar weinig tijd om te zien hoe zeer en hoe vaak we eigenlijk bedot worden. Onze levens lopen gewoon zo. Op de automatische piloot. En dat is handig voor onze overheid, want zo blijven we allemaal netjs in het gareel lopen, zodat de belastingdienst ons op 1 April van ieder jaar een mooi aangiftebiljet toe kan sturen. Zo houden we de boel draaiend. En op de rit. Want de koers is nu eenmaal bepaald. Wij burgers zorgen er eigenlijk alleen maar voor dat we op de eindbestemming aankomen.

Persoonlijk ben ik ook een beetje zat van de anonimiteit waarin etters zich hullen om nare boodschappen over het internet te verspreiden. Maar ja. Helemaal voorkomen dat je ermee in aanraking komt kan je niet, maar je kunt het ook wel een beetje uit de weg gaan. Wat geen stijl heet, zal het ook niet hebben. Betreden op eigen risico dus. En ik hou maar altijd in gedachten dat de soep nooit zo heet wordt gegeten als hij wordt opgediend. Misschien moeten we juist wel blij zijn dat alle anonieme frustraties in die ‘vuilnisbak’ belanden. Voor al te agressieve mensen werkt een boksbal immers ook heel goed. Een uit de hand gelopen lolligheid. En een ‘markt’. En zo zijn we het cirkeltje weer rond.

Wat ik Hare Majesteit de Koningin graag zou willen meegeven, is dat het inderdaad moeilijk is een weg te vinden in de jungle van haatdragendheden en grenzeloze, schaamteloze vijandigheden. Maar de meesten van ons lopen die jungle regelrecht voorbij. Velen van ons zien dat ook dat maar een ‘markt’ is. En dat over smaak nu eenmaal niet valt te twisten. Het internet biedt aan velen in onze samenleving ook een troost. Gezelschap. Liefde. Zorg. En ja. Ook naastenliefde. Misschien meer nog dan vijandigheid ontstaan er op internet vriendschappen en worden er veel mensen virtueel verliefd. Natuurlijk moeten we zien om te gaan met al die vrijheid. Het is een hele nieuwe wereld. Zonder overheid. Een wereld waarin we shoppen naar meningen, visies, waarheden en mensen. En helaas ook een wereld waarin de commercie ons weer grijpt. En daar Hare Majesteit, ligt als je het mij vraagt de kwaal. Bij de commercie. Die onze economie draaiend houdt. Als u een manier vindt waarop we ons allemaal wat minder met die economie bezig zouden hoeven houden, doen wij ook wel weer aardig tegen elkaar. Dan hebben we er namelijk ook gewoon weer tijd voor.

•