Westerse beschaving. Vooruitgang? Of juist niet?

Als we het leven in het westen vergelijken met het leven in andere werelddelen, zijn we er al snel van overtuigd dat in westerse landen ‘alles beter’ is. Westerse landen zijn in technologisch opzicht meer ontwikkeld, bevrijd van het juk van de godsdienst en de westerse cultuur is ‘beschaafder’ dan andere ‘minder ontwikkelde’ culturen. Westerlingen zijn vrij. Vrij van beperkingen, vrij van god, vrij van angst voor elkaar. Of althans, als westerlingen onder elkaar zijn.

Stel je voor zeg, dat westerlingen in stammen zouden leven bijvoorbeeld, en dat het sociale en economische leven steeds onder druk zou staan van onderlinge conflict omdat de ene stam het niet eens is met de levenswijze van de ander. Of omdat ze meer macht voor zichzelf willen opeisen. Dat een stam die zich gemarginaliseerd voelt meer publieke ruimte voor zichzelf wil opeisen. En dat een dominante stam dat dan weer onderdrukt. Nee, zo primitief zijn westerlingen gelukkig niet. Westerlingen vormen één volk. Van dat soort conflicten hebben westerlingen gelukkig geen last. Tribalisme is voor het achterlijke deel van de wereld, waar ze nog niet zoveel begrijpen van het leven. Of stel je voor dat we in het westen onze kinderen nog lijfstraffen zouden geven. Barbaars! Of dat onze vrouwen zouden moeten nadenken over de gepastheid van hun kledij. Daar moeten we niet aan denken. Niets van dat onderdrukkende gedoe als lange rokken, bedekte armen, hoofddoeken of boerka’s. Vrouwen moeten vrij zijn. Onze mannen moet zich maar weten te bedwingen. Want dat is het toppunt van beschaving. Driftonderdrukking. En daar blijken wij westerlingen nou eenmaal veel beter in te zijn dan andere volkeren op deze wereld. Toch?

Het ligt er maar aan hoe je de wereld bekijkt. Laten we die wereld even op z’n kop zetten. Van onder naar boven bijvoorbeeld. Bekijk het leven eens vanuit zuiderlijk oogpunt. Daar ziet men namelijk geen enkel verschil tussen Afrikaans tribalisme en de conflicten tussen ‘autochtonen’ en ‘allochtonen’. En een ‘war of words’ is ook een oorlog. We zeggen graag dat men in Afrika elkaar graag uitmoordt met machetes. Afrikanen zeggen graag dat wij elkaar kapotmaken met woorden. Wat is goed en wat is slecht? Bloed aan je handen versus trauma’s op je tong. Ook met woorden kan je mensen onderdrukken. Zeker als die woorden worden vertaald in wetten en beleid. En dat is waar het westen op afstevent. Als je het uit zuiderlijk oogpunt wil bekijken tenminste.

Of neem de positie van kinderen. Hen wordt geleerd dat de wereld bestaat uit pratende beesten die alles weten, ze leren dat de televisie de wereld is en groeien op tot hangjongere omdat ze zich kapot vervelen omdat ze geen verantwoordelijkheden hebben. Bovendien hebben ze voor niemand respect, waardoor ze ook door niemand meer tot de orde geroepen kunnen worden. Want ja, een 15-jarige kan je niet zo makkelijk meer met de kookwekker op de stoutstoel zetten. En dan? Volstoppen met medicijnen want ADHD of andere gedragsaandoeningen. De straat, de buurt en de gemeenschap mogen geen rol meer hebben in de opvoeding en dus mogen frustraties buiten de deur niet meer worden gebotvierd of gecorrigeerd. Integendeel, frustratiegedrag veroorzaakt overlast en niemand mag daar last van hebben. Tenslotte zijn de kinderen de ouders zo dankbaar voor die verantwoordelijkheidsvrije, onschuldige jeugd dat ze hen in een bejaardenhuis zichzelf laten onderpissen. Maar gelukkig kunnen ze zich daarover steen en been beklagen op het internet. Machteloos uiteraard. Vooruitgang? Of leidt de westerse manier van opvoeden juist tot meer problemen met jeugd en minder betrokkenheid bij de ouders op latere leeftijd?

En wat betreft de positie van de vrouw. Waarvan wij denken dat het zo vrijgevochten is. Geëmancipeerd. Bevrijd. Beschikkend over gelijke rechten. Dat kan je ook op een hele andere manier interpreteren. Vrouwen wordt geleerd dat ze vooral hard moeten werken, en naast zorg voor de kinderen ook zorg voor het financiële plaatje dragen. Niet omdat westerse mannen graag gelijke rechten voor vrouwen willen, maar omdat ze juist meer vrijheid willen. Een onafhankelijke vrouw is wel zo handig, want zo heeft de man vrij spel. Geen gewetenswroeging als je het hazenpad wil kiezen. Geen barrières als je gewoon weer een nieuw gezin wil beginnen. En nog één. En nog één. Geen angst dat je al die vrouwen uiteindelijk nog moet onderhouden. Die vrouwen staan hun mannetje wel. En met de huidige vrouwen power mode zou het juist de trots van de vrouw moeten zijn de man te ontheffen van onderhoudsbetrokkenheid. Wat is daar dan zo beschaafd aan? Zelfs in polygame huwelijken hebben vrouwen meer rechten. Daar erven ze tenminste allemaal en wordt voor hen gezorgd. Uiteraard, vaak moeten ze bijdragen of zijn ze gezamenlijk kostwinners voor luie mannen, maar er is een vangnet voor hen. Als het niet de man is, zijn het wel de andere echtgenotes. Tenminste, als je het uit zuiderlijk oogpunt wil bekijken.

Vrouwenrechten? Die zijn gehonoreerd door mannen. Uit beschaving? Of eerder omdat zij daar een uitgelezen kans in zagen de vrouw tot op het dieptepunt te kunnen onderdrukken? Westerse vrouwen moeten meer dan welke ander vrouwvolk ook nadenken over de gepastheid van hun kledij. Over hun hele voorkomen eigenlijk. De verlichte westerse vrouw staat iedere ochtend heel bevrijd kreunend op de weegschaal, heeft een verstoorde relatie met de spiegel, teert weg achter de worteltjes en de sla, wordt opgezadeld met minderwaardigheidscomplexen en eetproblemen en wordt in sommige westerse landen zelfs heel makkelijk de weg van de plastische chirurgie in gedrukt. Dan is zo’n hoofddoek toch een stuk makkelijker. Bad hairday? Gewoon die doek eroverheen. Wie boeit het. Blubberbuikje? Hup, wijd gewaad aan, klaar. Overmatig veel puisten? Boerka eroverheen. Cellulitis benen? En ook nog blubberig? Lange rok eroverheen en niemand ziet het. Dat kan ook bevrijdend werken. En die korte rokjes, lage décolletés en stilettohakken die de vrijheidssymbolen van de westerse vrouw moeten voorstellen, tja, dat is echt heel slim bedacht van westerse mannen: vrouwen te laten denken dat dat een vrijheid is. Want wat is er nou vrij aan zoveel hoerigheid? En die driftonderdrukking van de westerse man waar die uitdagend geklede westerse vrouwen maar op moeten vertrouwen? Zedenmisdrijven, porno, vreemdgaan. Allemaal heel beschaafde buitensporigheden natuurlijk. Maar niet als je het uit zuiderlijk oogpunt wil bekijken.

Je zou al deze zaken ook als heel barbaars kunnen zien. Als achterlijk. Of zelfs als onderdrukking. De westerling zit opgesloten in zijn eigen wereld. De tv is god. En al die vooruitgang en technologische ontwikkelingen, maken die van de westerling niet gewoon een consumptieslaaf? Westerlingen kennen elkaar van hun blogs, Facebook en Twitter maar niet van het dagelijks leven. Westerlingen kijken vaker naar een beeldscherm dan naar een menselijk gezicht. Westerlingen zijn meer betrokken bij beroemdheden dan bij hun eigen ouders. En of het nu on- of offline is: westerlingen zitten constant in een rol, hun imago. Reputatie is alles. Voorkomen ook. Westerlingen zijn zo bezig met zelfpresentatie en hoe ‘de ander’ gemanipuleerd kan worden, dat het hoofd geen vrijheid meer kent. Burnouts, stress, identiteitscrises, psychologische kwesties, ze vieren hoogtij in het westen. Er zitten dan wel een hele hoop boeken in die westerse hoofdjes, maar het verstand en de levensvreugde liggen er diep onder begraven. Onderdrukking van het zuiverste water. Tenminste, als je het uit zuiderlijk oogpunt wil bekijken.  

Is het leven in het westen echt zo vrij? Bekijk het eens uit een ander oogpunt. Westerse overheden hebben hun burgers behoorlijk in de tang. Niet door middel van een dictatuur, maar door hen de illusie van medezeggenschap te geven. Intussen wordt de westerling subtiel gedwongen constant met productiviteit bezig te zijn. Het is bijna communistisch, maar dan erger want de westerling in zo’n vrijgevochten democratie moet zien te leven met het feit dat een ander voor dezelfde inspanning misschien wel het tienvoudige verdient. Zeer weinig westerlingen kunnen op hun eigen stukje land bepalen wat voor soort huis ze er neer zullen zetten. Een golfplatenhutje of een kasteel. Dat wordt allemaal bepaald. En hoeveel westerlingen kunnen zich terugtrekken uit het economische leven, op hun eigen stukje land hun eigen eten verbouwen, en de kindjes zelfscholing geven? Collectieve verplichtingen roepen, protocollen, waanzinnig hoge landprijzen en de leerplicht. Bijvoorbeeld. Hoe en waar de westerling leeft wordt bepaald door de overheid. En westerlingen hebben zelfs geen recht op hun eigen nageslacht: die behoren netjes toe aan de staat. De westerling noemt dit alles Verlichting, Vrijheid, Beschaving, Ontwikkeling. Maar daar kan ook een heel ander licht over geschenen worden. Tenminste, als je het een keer vanuit een ander oogpunt wil bekijken.

Noot: Ik laat me niet graag een mening in de schoenen schuiven. Dit stuk gaat dus niet over mijn standpunt, welke noch aan de westerse, noch aan de zuiderlijke kant van de wereld gevonden kan worden. Dit stuk gaat over verschillende manieren van leven, interpreteren en kijken. Het is een voorproefje van de roman waar ik aan werk, waarin ik op meer subtiele wijze de wereld voor de lezer op zijn kop zet.