Wie mijn boek De Wil Om Te Doden heeft gelezen, weet hoeveel medische problemen ik in Sierra Leone heb moeten doorstaan de afgelopen jaren. Vooral de eerste paar maanden van mijn verblijf daar leek het alsof ik in de jungle beland was. Met een zware malaria aanval kwam ik in een Chinees ziekenhuisje terecht, met een Chinees sprekende arts die later helemaal geen arts bleek te zijn. Maar malaria is op zich niet moeilijk te behandelen en dus kwam het toch helemaal goed met mij.

Vooral toen ik in het binnenland van Sierra Leone zat, heb ik nogal wat spannende momenten doorgemaakt wat mijn gezondheid betreft. Als ‘Hollands’ meisje werd ik – zonder overdrijven – van iedere zucht ziek. De meest gangbare dingen hoor. Salmonella vergiftiging, salmonella vergiftiging, salmonella vergiftiging, tyfus, malaria en koolmonoxidevergiftiging. En het was altijd maar afwachten of er een dokter zou zijn die me zou kunnen redden. Toch kwam het altijd wel goed. Alleen was het altijd een behoorlijke zoektocht om een èchte dokter te vinden en als ik die eenmaal te pakken had, was het nog de kunst om aan èchte medicijnen te komen. 

Na een tijdje ben je ingeburgerd en ken je ongeveer de weg wel. Dáár kan je terecht voor een goede diagnose, dáár voor onafhankelijke labresultaten (want valse uitslagen zijn gewoon handel voor ‘artsen’ die eigenlijk gewoon apotheker zijn. Of gewone stervelingen die een apotheek hebben en bijknutselen als ‘dokter’), dáár kan je goed terecht voor verdere behandeling, dáár voor spoedgevallen, dáár voor het schoonmaken van wonden en dáár voor de meer intieme zaken. Soms moet je met je zieke lijf een hele dag de stad af rijden om een dokter te vinden omdat net die ene goede diagnosticus in het buitenland zit, maar als je eenmaal de goeie te pakken hebt, ben je ook zo weer op de been. Je krijgt een hele apotheek aan medicijnen mee, soms zelfs drie van dezelfde van verschillende merken, je slikt je dus te pletter maar al met al; als je geld hebt, komt het uiteindelijk allemaal goed. Als je aan gangbare dingen lijdt, althans. En op tijd bent.

En hoe belangrijk dat op tijd zijn is, bleek afgelopen Augustus, toen mijn dochter (in Sierra Leone) zomaar uit het niets koorts kreeg. Niet zo heel hoog – 38.2 – en ze was heel levendig. “Vast tandjes,” zei ik. Of niets. Wij ‘weten’ immers dat baby’s en peuters om he-le-maal niets gewoon ‘zomaar’ hele hoge koorts kunnen krijgen. “Even aankijken,” zei ik zelfverzekerd. De volgende dag had ze nog steeds koorts. Een hele 38.3. Mwah. “Hoeft nog steeds niets te zijn,” zei ik weer. In de ‘wanneer moet je peuter naar de dokter handleiding’ die ik in Nederland bij mijn dochter gekregen had, stond immers dat ik pas na drie dagen koorts de dokter mocht bellen. Als ze verder gewoon levendig was. En dat was ze. En in Nederland weten ze uiteraard meer van baby’s en peuters dan in Sierra Leone. Dus volgde ik de handleiding. Op dag 4 nam ik haar netjes mee naar de dokter. Koorts: 38.8. Levendig? Jazeker. Dikke malaria? Jazeker. En een hele boze arts. Hoe onverantwoordelijk was ik, dat ik drie hele dagen gewacht had? Hoe kom ik erop dat een kind ‘zomaar’ koorts kan krijgen? En als ik dan geen teken van tandjes zie, waarom ga ik dan niet gewoon even langs om het te laten checken? Ik heb er toch zeker het geld voor? Waarom zou ik in “góds-náám” zulke risico’s met een klein kindje nemen? Ben ik wel goed bij mijn hoofd? Tja. Daar zit je dan. Mijn ‘ja maar, de Nederlandse baby-peuter handleiding zegt dat…’ argument schoot al helemaal in het verkeerde keelgat. “Nederland, jaja,” zei de dokter hoofdschuddend. “Nederland paracetamol land.”

Misschien denkt u, net als ik toen ik daar in die stoel, en feitelijk óp het matje, zat: “Pfoe, een Sierra Leonese kwakzalver die het beter weet!” Maar toen bedacht ik me: Steevast als ik in een buitenland naar de dokter ga, blijkt steevast dat ik veel eerder had moeten komen. Best vreemd, want in Nederland moet ik steevast niet zo vroeg komen. En waar ik in buitenlanden steevast medicatie krijg waar je een paard mee platkrijgt, krijg ik in Nederland, inderdaad, steevast een paracetamolletje voorgeschreven. Totdat het probleem zó uit de klauwen is gelopen dat ik ergens een ernstige infectie, blessure of iets ergers blijk te hebben. Ook steevast. Zo herstelde ik bijvoorbeeld van een keizersnee met een paracetamolletje, van operaties, van zware bloedingen en van malaria die ik ooit, pas na terugkeer in Nederland, kreeg en dus meer dan twee maanden met die rotziekte rondliep.

Vorige week woensdag kreeg mijn dochter weer koorts. Nu gód-zíj-dánk in het goed ontwikkelde Nederland zou u denken. Hier is ze tenminste veilig. We hebben immers goede zorg waar ik iedere maand bij wijze van abonnement € 150 voor moet neertellen, voor het geval dat, of zoiets. Maar ja. Ze had maar één nacht koorts. Volgende dag niets. Wat te doen? Toch nog maar even de handleiding voor peuters erbij. Tja. Na drie dagen koorts bellen. Toch maar even afwachten dan. Of niet? Het moment op die stoel bij die Sierra Leonese arts kwam weer in een flits voorbij. Was ik nu onverantwoordelijk? Of juist niet? Waarom zat ik eigenlijk zo te dralen? De tweede nacht koorts kwam voorbij. En overdag weer helemaal niets. Tandjes? Ehm. Geen reden om mee naar de huisarts te gaan in Nederland. Want die € 150 per maand is niet voor dat soort onbenulligheden natuurlijk. Dat is voor ècht zieke mensen. Wachten dus maar. Maar schijt, denk ik. Ik betaal toch eigen risico? En als dat dan allemaal niet mag van die € 150 per maand plus dat eigen risico, waarom zou ik het dan gewoon niet maar zelf betalen? Voor mijn gemoedsrust? En toen was het alweer zaterdag. Bam. Koorts. Nu ook overdag. En ‘s nachts. Maar dat kind van mij is zo sterk als een paard, dus spelen doet ze wel. Eten niet meer. Maar drinken wel. Wat zegt de handleiding? Eten is niet zo belangrijk, drinken wel. Dat ze al 4 ons was afgevallen op 11 kilo, tja. Ach. Ze is sterk.

En toen kwam zondagnacht. Een hele 40.6 graden koorts. Paniek in de tent. Bellen dus maar. “Ach,” zei de dame aan de andere kant van de lijn. “Het is wel wat hoog, maar dat kan volkomen normaal zijn voor peuters hoor. Paracetamolletje geven.” Pfoe. Nederland Paracetamol land. Geen woord aan gelogen. Want voordat ik de symptomen op een rijtje kon zetten, had ik het wondermiddel al voorgeschreven gekregen. “Waarom bel je dan ook?” vroeg mijn moeder. Ja. Stom. Want ergens wist ik ook wel dat ze me zou adviseren paracetamol te geven, tegen weekendtarief, voor een telefoontje van nog geen 5 minuten. Ik had flashbacks naar vroeger toen zowel mijn zus als mijn broertje met blindedarm ontstekingen bijna een week op paracetamolletjes moesten leven. Allebei op het randje hoor. En zo ken ik nog veel meer verhalen. Ik wilde dus GVD serieus genomen worden! Teveel gevraagd. Want ook op een normale maandagochtend was het voor de telefoniste van de huisarts teveel moeite om me normaal te woord te staan. Een hoop gezucht, weer dat gedoe om dat paracetamolletje, en een hele, hele, hele grote onwil om ons dezelfde dag nog een afspraak te geven.

In één klap was mijn schuldgevoel van afgelopen Augustus verdwenen. Dit is precies de reden waarom ik altijd wacht. Omdat ik daartoe word gedwongen. Omdat ik vaak gewoon helemaal geen afspraak krijg. Omdat ik me door die toon alleen al een kind van drie voel die gewoon buikpijn heeft omdat ze teveel snoepjes heeft gegeten. Maar het ging nu niet om mij en dus zette ik door. En door. En door. En toen kreeg ik uiteindelijk een afspraak. Met, naar bleek, een artsassistent. Geen dokter dus. Een STUDENT. Wel een hele lieve. Maar toch. Een STUDENT. Weer flashbacks. Naar mijn bevalling, waar ook zo’n hele, hele, hele lieve artsassistent me uren onnodig in barensnood heeft laten liggen omdat ik al 7 cm ontsluiting had die ik toch niet bleek te hebben, met een stuitkindje in de baarmoeder die er toch wel dringend uit moest. En naar nog zo’n hele, hele, hele lieve artsassistent die me in die barensnood wel 6 keer verkeerd prikte en daarna bij de keizersnee gewoon vergat een stuk placenta weg te halen waardoor ik een jaar met complicaties heb gelopen. En zes operaties moest ondergaan. En dat ik halfdood bloedde omdat zo’n andere hele, hele, hele lieve artsassistent vond dat ik normaal bloedverlies had na ‘zo’n operatie’ en een paracetamolletje wel goed vond.

Gód-zíj-dánk voelde deze hele lieve artsassistent er niet zoveel voor om zelf voor doktertje te spelen en riep ze er een echte bij. Middenoorontsteking. En gód-zíj-dánk gewoon een receptje voor antibiotica. Eind goed al goed. Of althans, over een paar dagen dan. Maar ik heb er weer een lesje bijgeleerd. Zomaar koorts bestaat niet. En daar hoef je alleen maar logisch voor te kunnen nadenken. Altijd ernstig hoeft het zeker niet te zijn. Maar daar wil ik dan toch echt het oordeel van een èchte dokter over. Van mij hoeft dat abonnement op de zorg dus gewoon niet. Ik maak wel een eigen spaarpotje, kies mijn eigen dokter en ga wanneer ik wil. Doe ik in de jungle van Sierra Leone immers ook. Oh nee. Wacht. We zijn hier in het goed ontwikkelde Nederland. Waar dat soort dingen dus gewoon niet kunnen. Hm. Dus. Waar is nu de echte jungle?

‘Nederland Paracetamol land’ is overigens legendarisch in de rest van de wereld. Ook héél populair bij expats. Tik maar eens in op Google.

Mijn dochter van 2 is gek op “filmpje kijken”. Dat is handig voor mij, want al vanaf anderhalf jaar oud weet ze hoe de televisie werkt, klimt ze als ze wakker is uit bed om het ding aan te zetten en kan ik nog een uurtje blijven liggen. Pedagogisch volslagen onverantwoord natuurlijk, maar dat is een moeder met een ochtendhumeur ook. En daarbij heeft het een niet te evenaren gunstige invloed op haar woordenschat. Vergeet die berichten dat kinderen geen taal kunnen leren van de televisie. Nog voordat ze twee jaar oud was antwoordde mijn dochter met ‘onmogelijk’ als ik vroeg of ze wilde eten, en had ze al van Mowgli geleerd wat een moeilijk concept als ‘iemand missen’ is.

Gek genoeg zitten in die kinderfilmpjes ook altijd rare dingen als neerstortende vliegtuigen, monsters en spoken, waardoor ik haar ook al heel vroeg het uiterst ingewikkelde ‘echt’ en ‘niet echt’ heb moeten leren. En dat begrijpt ze prima trouwens. Zoals ze ook begrijpt wat een leugen is en een sprookje. Ze heeft dan ook nog nooit een nachtmerrie gehad. Haar wereld is reuze overzichtelijk zo. En toen kwam Sinterklaas. Man. Wat een ellende. Want oh, die heilige traditie, natuurlijk móesten we daar aan meedoen. Samen met opa zaten we precies op tijd klaar voor de Sinterklaas intocht op de Nederlandse televisie. Omdat oma ons er tig keer aan herinnerd had en tante via What’s App liet weten dat we nú, nú, nú de televisie aan moesten zetten. Iedereen had er zin in dus. Behalve mijn dochter. Die vond er niets aan. Ze was zelfs boos dat ze niet meer naar Ariël mocht kijken. Buiten spelen dan? Ze wilde zelfs liever gaan slapen. Dat hele Sinterklaasgedoe werkte haar behoorlijk op haar zenuwen. Het scheelde maar een haar of ze had er een enorme driftbui door gekregen. Of misschien was het wel omdat we zo vals meezongen dat ze uiteindelijk besloot gewoon weg te lopen en zich te verstoppen achter de tafel.

Later, toen we samen boven waren en ze dan eindelijk toch naar Ariël mocht kijken, bleek dat ze toch wel wát van het Sinterklaasgedoe had meegekregen. “Mama, is niet echt mama,” stelde ze me gerust. En een dag later, toen Zwarte Piet bij het Sinterklaasjournaal in beeld kwam, riep ze precies datzelfde. “Is niet echt, mama!” Nee. Ze heeft genoeg tijd in Afrika doorgebracht om te weten dat zwarte mensen er niet zo uit zien. En dus stond ik voor een dilemma. Want naast een eigen willetje, heeft ze ook het geheugen van een tank. Er ontgaat haar niets. Ze weet zelfs nog dingen van vlak na haar geboorte. Het is gewoon griezelig. Misschien heb ik mazzel, maar voorlopig moet ik er dus vanuit gaan dat ik nooit meer kan tegenspreken wat ik haar nú vertel.

In dit soort ‘wat is wijsheid’ situaties laat ik mijn impulsitiviteit het liefst de bovenhand voeren, en dus vertelde ik haar dat Zwarte Pieten ‘gemake-upte mannen’ zijn. Dat vond ze prachtig, want make-uppen vindt ze zelf ook fantastisch. Zwarte Piet was dus goed. Helemaal naar haar hart. Zwarte Piet mocht blijven. Maar wat moest ze nu aan met die rare Sinterklaas? Want: “Mama, Sinterklaas is man. Eng. En bóóóós!” Zie daar maar iets tegenin te brengen. Gelukkig gelooft ze me nog op mijn woord. Binnen een paar minuten was Sinterklaas dus helemáál niet boos, oh nee. Gewoon een hele ouwe, luie man die Zwarte Pieten de daken op stuurt in de gure kou zodat hij zelf lekker marsepeinen worteltjes kan gaan zitten eten. Dat laatste haalde ze overigens uit een Sinterklaasboekje, wat we – pedagogisch heel verantwoord – iedere avond voor het slapen gaan samen lezen. Sinterklaas is bij ons in huis met een beetje pech dus voorgoed versjteerd. Of hoewel. Is het pech?

Als klein meisje had ik zelf namelijk een gruwelijke hekel aan Sinterklaas. Maar vooral aan Zwarte Pieten. Ik was er doodsbang voor. En toen ik op één der Pakjesavonden eens een pak zout cadeau kreeg, had ik het wel helemaal gehad met Sinterklaas. Hevig verontwaardigd was ik.

Want net als mijn dochter had ik een eigen willetje en had ik aan temperament ook niet te weinig, maar ik was ook gewoon een lief kind die een pak zout zeker niet had verdiend. Toch was het mysterie rond Sinterklaas ook spannend. Vooral die pakjes die je ‘s ochtends in je schoen kreeg. Maar daar vroeg ik me als kind ook een hoop bij af.

Niet alleen hoe het kon dat die enge Zwarte Pieten zomaar ons huis binnen konden komen ‘s nachts, maar hoe zat het dan met andere enge mannen? En waarom was het eigenlijk dat juist nèt als Sinterklaas bij ons op de deur bonkte op Pakjesavond, dat wij niet in de buurt van de deur mochten komen? Dat vond ik behoorlijk unfair van mijn ouders. Had je een keer de kans om Sinterklaas exclusief van dichtbij te bekijken, moest je er mijlenver uit de buurt blijven. Dus toch een enge man. Of klopte er gewoon iets niet? En hoe zat het met die sportschoenen die Sinterklaas altijd droeg? Mijn opa zou dat soort schoenen nooit dragen. Heel vreemd. En waarom kreeg ik altijd minder pepernoten dan de rest van mijn klasgenootjes? En wat helemaal oneerlijk was: bij sommige kinderen kwam Sinterklaas gewoon thuis. Met een hele schare aan Zwarte Pieten. Wat waren die kinderen bijzonder, dat Sinterklaas hen uitverkoren had. Wat deden wij toch zo verkeerd? En dan die uren en uren die mijn zus en ik in een geparkeerde auto moesten doorbrengen recht voor de deur van de Intertoys. Wat afschuwelijk oneerlijk dat mijn ouders wel dat paradijs binnen mochten en wij niet. En waarom leek Sinterklaas heel vaak gewoon niet op Sinterklaas?

Op mijn zesde ging ik vlak voor de Sinterklaasintocht bij mijn állerbeste vriendje, Roland, eten. Ik had reuze respect voor hem en besloot daarom hem mijn prangende Sinterklaas vragen voor te leggen. Hij verslikte zich van het lachen bijna in zijn boterham. “Geloof je nog in Sinterklaas?” vroeg hij treiterend. Ik haalde bevestigend mijn schouders op. Hi-la-risch vond hij het. En toen kwam de grootste ontnuchtering van mijn jonge leven. Nog steeds lachend zei hij: “Dan geloof je zeker ook nog in God.” Deng. Dat was eruit. Dat geloof ook trouwens. Voorgoed. Mijn moeders pogingen om zowel Sinterklaas als God in ere te houden waren traumatiserend. Vooral toen ik haar mijn zus, die iets ouder is, hoorde vertellen dat Sinterklaas inderdaad niet bestaat. Deng. Weg geloof. In mijn moeder. Want godvergeten, waarom mocht zij wel liegen en ik niet? Wie zat er dan achter dat pak zout? En waarom zou ik dan überhaupt nog geloven wat volwassenen me vertelden? Heksen en monsters bestonden verdomme wèl, ik had het altijd wel geweten!

Maar misschien kwam de grootste onzekerheid wel toen ik allang niet meer in Sinterklaas geloofde. De tijd van lootjes trekken en surprises maken. Want man, wat moest je doen als je de grootste eikel van de klas ‘getrokken’ had? Een examen gaf me zelfs minder stress. Dat knutselen, het perfecte cadeautje verzinnen en dan de teleurstelling als ik zelf een hele lelijke surprise kreeg. Of de schaamte als de surprise die ik kreeg veel mooier was dan die ik zelf had gemaakt. En dat ik gewoon wéér een pak zout kreeg en niemand me wilde vertellen wie ‘de gulle gever’ was. Dus pech dat mijn dochter misschien voorgoed niet meer in Sinterklaas gelooft? Mwah. Dan hoef ik in ieder geval geen leugens te vertellen. En het scheelt een hoop teleurstellingen. Dan kan ze rond Sinterklaas, net als afgelopen week, zelf mee naar de speelgoedwinkel om haar eigen cadeautjes uit te kiezen. Cadeautjes waarvan ze best mag weten dat ze die van mama (en papa, en oma en opa) krijgt. Want profiteren van de kortingen op speelgoed zúllen we natuurlijk.

Maar oh ja, die heilige traditie! Alle tradities worden eens in de zoveel tijd opnieuw uitgevonden. Wij kunnen de traditie best zó aanpassen dat het in onze levens past. En zo zijn we ook van dat ‘racisme – geen racisme’ verhaal af. Bij ons in huis speelt dat sentiment niet. Maar eerlijk gezegd; wat is er nog leuk aan een traditie als je weet dat er mensen zijn die zich er gekrenkt door voelen? Zo staat Sinterklaas synoniem voor leugens, krenking en onzekerheid. Nou! Nee dank u. Weg met Sinterklaas dus. Als het aan mij ligt. Maar wie weet krijgt mijn dochter in de toekomst een allerbest vriendje waar ze reuze respect voor heeft en die haar dan proestend vraagt of ze niet in Sinterklaas gelooft.

Het toppunt van racisme vind ik overigens dat jullie Hollanders zelfs voor de functie van Zwarte Piet nog het liefst een gezonde blanke man aannemen.

Als jong meisje kon ik al volledig gehypnotiseerd raken door muziek. Ik kon echt verdrinken in het gevoel dat muziek bij me teweeg kon brengen. Als ik me rot voelde kon muziek me altijd weer de vrolijkheid in slepen. En bij iedere situatie, bij ieder mens en bij ieder gevoel paste wel een ander deuntje, een ander ritme of een andere songtekst.

Ik kon mensen zelfs op basis van hun muzieksmaak binnen een zelfverzonnen hokje kwalificeren. Ikzelf paste in geen enkel hokje. Want telkens als ik nieuwe mensen ontmoette, was ik de kameleon die me volledig verloor in hún wereld. Want dat vond ik interessant. Ik deed wat zij deden, en luisterde naar de muziek waar zij van hielden. Ik probeerde me in te leven in hun gevoel, in hun gedachten en in hun diepste zielswezen, simpelweg door me te laten leiden door het gevoel van de muziek die zij aanbaden.

Als ik een trip down memory lane wil maken, struin ik You Tube af om vreselijk te glimlachen bij Right on Track wat me terugvoert naar een paar hevig verliefde avonden die ik als tiener doorbracht in Kroatië met de mysterieuze Boris, die me zo vreselijk nat zoende dat ik er draaierig van in mijn hoofd werd. Mijn eerste relatie bleek inderdaad niet opgewassen tegen ‘all odds’. Ik bleek ook niet Always right there voor ‘wat’ ooit de liefde van mijn leven was.

Als ik een keer ècht wil huilen en even niet wil stoppen, draai ik tearjerkers totdat ik groen en geel zie. Tien tegen één dat die tranen wel loskomen. Als ik er dan weer zat van heb, switch ik radicaal naar ‘up tempo’. Weg met onbestemde gevoelens. Weg met verdriet. Ik omarm de vrolijkheid. Heel vroeger deed ik dat met El Debarge. Dance to the beat and the rythm of the night. Tegenwoordig leef ik op van Beyonce’s Single Ladies. Maar dat zou je ergens ook als een vorm van protestgeluk kunnen zien. Het geeft me in ieder geval altijd weer die instant boost die ik nodig heb om me gewoon weer lekker te voelen. Ineens zit ik weer in een andere wereld. En het werkt ècht. Niets kan me dan weer terugtrekken naar de hel en verdoemenis. Die bestaat gewoon niet meer. In muziek vind ik altijd positieve perspectieven te over. Niets onverwerkt verdriet. Dat heb ik er immers al uitgegooid bij Eric Clapton. Lonely stranger, ofzo. Of Percy Slegde’s Many rivers to cross. En tegenwoordig reflecteer ik steeds vaker met Jah Cure, volume op max. Daar krijg ik kippenvel van. Over mijn hele lichaam.

Muziek loopt als een positieve rode draad door mijn leven. Ik hang nooit langer dan een avondje in de tearjerkers rond. Ik vertoef liever in ritmes die mijn hart sneller laten kloppen. Maar toegegeven, het is me ook meer dan eens gebeurd dat ik me door muziek willens en wetens de wol over mijn eigen ogen heb getrokken. In de liefde met name. Want zelfs de meest rottige relatie kan prachtig mooi worden met de juiste achtergrondmuziek. Ook al zaten vriendje x en ik allebei op een andere bank en was er ook emotioneel een idioot grote afstand tussen ons, dan verzon ik de romantiek er wel bij met een melodramatische uithaal à la Carey. Bijvoorbeeld. En zo was ik dan weer een paar jaar verliefd. Om er uiteindelijk achter te komen dat het de muziek was waar ik van hield. Natuurlijk heb ik ook wel echt van de mannen in mijn leven gehouden. Maar nooit zoveel als van Usher. Of Tyrese. En zo ben ik ook jarenlang in het geniep verliefd geweest op Ed Kowalczyk en ben ik nog steeds niet over mijn crush op Steven Tyler heen. Music was my first love. Letterlijk. When Doves Cry, om precies te zijn. Als ik het nummer nu beluister, kan ik nog steeds exact diezelfde gevoelens van destijds oproepen. En dat geldt voor de meeste nummers. Bij iedere levensfase en bij iedere relatie horen weer andere gevoelens. Die ik in de meeste gevallen kan laten herleven door de bijbehorende muziek te draaien. Maar soms ook zegt eens zo belangrijke muziek me helemaal niets meer en kan ik met de beste wil van de wereld niet even het verleden in en uit stappen. Gek genoeg weigert mijn geheugen dan ook op andere fronten. Een soort blackhole. Als de muziek in mij dood is, is mijn herinnering dat ook.

Hoe menselijk ik ben realiseerde ik me tijdens mijn zwangerschap, toen bleek dat ook mijn dochter erg beïnvloed werd door ritme en melodie. Zo was ze in mijn buik al verliefd op BB DJ. Als ik zijn muziek draaide, ging ze wild tekeer in mijn buik en kreeg ik een bizar vrolijk gevoel over me. En geloof me, ik vind BB DJ helemaal niets. En al helemaal niet omdat hij mijn dochter ongeboren al van me weggekaapt heeft. Gek genoeg herkende ze het ook toen ze pas geboren was. Dat vrolijke gevoel dat ik tijdens mijn zwangerschap door mijn hele lichaam voelde, straalde overduidelijk van haar gezichtje af als Waka Waka aanstond. Samen bouwen we nieuwe herinneringen op Jan Smit (for crying out loud), deden we geen ‘hobbel in de weg’ maar waren we Danfo Drivers en leren we samen over haar cultuur door even flink met de billen te schudden.

Gelukkig trouwens dat ze heel erg echt bleek te zijn, mijn dochter, ondanks de dromerigheid waar ik me in bevond op het moment dat ze verwekt werd. Maar dat zette me wel aan het denken. En daarom hield ik de invloed van muziek een tijd lang steeds vaker buiten de deur. Omdat die roze bril mijn emotionele leven al genoeg kleurde. Maar gek genoeg ontstond er in mijn gevoelsleven een groot gapend gat. Ik miste het. Want ik ben nog nooit muziekloos door het leven gegaan. En voor het eerst van mijn leven stond ik er helemaal alleen voor. Dat was wel een keer goed voor me, vond ik, want het zette me met beide benen op de grond. Ik leefde in de realiteit, in het hier en nu. Uitermáte belangrijk. Ja. Misschien wel. Maar ook uitermate saai. Want wat als je alleen bent en je zin hebt om je even uitermate blij te voelen, terwijl er niets vrolijks om je heen te beleven valt? Want laten we wel wezen. Muziek kan inderdaad een schijnwerkelijkheid creëren. Maar ik ben uiteindelijk wel degene die bepaalt welke schijnwerkelijkheid dat is. En daarom laat ik sinds een paar dagen de muziek mijn leven weer in stromen. En uiteraard voel ik me een stuk beter. Music was my first love. And it will be my last. En als u denkt dat ik een labiele draaideur ben die de wereld alleen maar overleeft omdat ze denkt dat ze met Usher getrouwd is, dan heb ik vervelend nieuws voor u. Want ook úw waarneming wordt door muziek bepaald. Zo. Heeft u ook iets om over na te denken.

”For every life, there must be a story to tell.” The most interesting words you ever said to me. Our life together has more than one. Every time I leave, a book is closed and a new one awaits to be written. We never know when, we never know how, we never know ‘if’, at all. Although we are always longing to see the future together, we always lived by the day. Never really preparing for it, but always worrying about tomorrow. Overcoming the 5.000 miles between us was never the hardest part. It were the 5.000 cultural differences that kept separating our hearts even if we were close. Never fully understanding each other, we found ourselves trapped in an endless argument about what is right and what is wrong. And we took on too much of the world’s problems, making the happy times we shared together to always be overshadowed by other peoples’ grief. Our ideal to make the world a little less crude for those who need it most, made love a little less enchanting for the two of us. Bittersweet, and so intoxicating at the same time.

Coming from different backgrounds and having two completely different life stories to tell, we never knew how to melt our overanxious hearts together. Now that tomorrow has come, and the 5.000 miles between us seem to be the new story of our life, it is time we learn to understand. My heart gets heavy at the thought that you, having just found a new family, spend your days in loneliness after having lost so much in your life. The world’s selfishness, greed, and hatred keep us both confined to our own lives. Leaving us with only few possibilities, to share our lives. But how can we blame others for their unjust feelings, when you and I both know how hard it is to overcome them?

If we could take a peek into our future, we would know what matters most. On days like these, we would surely say ‘love’. But days like these pass by, and the next day’s reality keeps catching up on us. We are both an undeniable part of the system, like two different rotating parts of the same machine. My part, as it is attached to the world surrounding me, is grinding its way into an all encompassing materialism, despair, conflict and betrayal. Yours, as it is attached to the world surrounding you, is finding its way out. We have known how the world works long since. The days on which we knew to escape the rotating order of the world, were the best of ‘our life’. We have tasted the sweetness of freedom. But we chose to be shackled by the order of the world. We are stuck in the western ratrace like common prisoners. Are we fighting to stay part of that machine, or are we fighting to get out? It is up to us to decide which story we want our lives to tell.

Our new book awaits to be written. Although we do not know when and we do not know how, we do know that it can be, after all. I don’t know when and I surely don’t know how, but my heart is sure it wants to be with you. For every life there must be a story to tell. The most interesting stories are those complex ones, with a lot of high ups and very low lows, but with a happy ending after all. Let’s make sure that, in the future, we will be able to say that that is the story of our life. Because you know me and I know you, because you love me and I love you, after all.

Probeer daar maar stil bij te blijven zitten…

“Bij sommige moskeeën is de oproep tot het ochtendgebed uitermate grappig: “Allahu Akbar … Hayya ‘alas-Salah (kom bidden) …  As-salatu khairum minan-naum (Bidden is beter dan slaap) … En dan volgt de eigen toevoeging: “Kom nu van je vrouw af! Het is tijd om te bidden.” 
 

Ramadan in Sierra Leone

Het is ramadan, en dan komen heel veel dingen tot stilstand in Sierra Leone. Voor niet-moslims althans, die volgens de officiële cijfers 40% van de bevolking uitmaken. Vlak voordat de ramadan begint is er voor hen nog een laatste avond dat er volop gefeest mag worden – lokbush – daarna is het een maand lang verboden veel lawaai te maken. Straatclubs in woonwijken, die normaal gesproken veel overlast veroorzaken omdat zij ook op doordeweekse dagen tot in de kleine uurtjes open zijn, zijn een maand out of business. Maar ook normale huishoudens houden tijdens de vastenmaand de ramen en deuren gesloten als ze harde muziek willen draaien. Geen schallende radio’s en televisie’s om half zes ‘s ochtends of twaalf uur ‘s nachts. De ramadan brengt dan ook een oase van rust. Als je het geluk hebt niet op steenworp afstand te wonen van een moskee.

Dat geluk heb ik niet. In een straal van 50 meter van mijn huis staan twee moskeeën die met elkaar wedijveren om de meeste bezoekers binnen te halen. De ramadan is een belangrijke tijd voor hen aangezien er veel verzoeken komen van gelovigen voor speciale gebeden en diensten, en dat stiekem toch geld in het laatje van de imam betekent. Beide imams hebben uitgevonden dat een megafoon vóór de microfoon houden een vreselijk kabaal maakt, dus doen ze het beiden gretig. Iedere ochtend om half zes zit ik dan ook van schrik rechtop in mijn bed, omdat ik denk dat er een imam naast mijn bed staat te roepen. Het is inderdaad zó hard. Oorverdovend. Bij sommige moskeeën is de oproep tot het ochtendgebed uitermate grappig: “Allahu Akbar … Hayya ‘alas-Salah (kom bidden) …  As-salatu khairum minan-naum (Bidden is beter dan slaap) … En dan volgt de eigen toevoeging: “Kom nu van je vrouw af! Het is tijd om te bidden.” Dan kan je er nog een beetje om lachen. Beide moskeeën bij mij in de straat kennen helaas alleen de ultra-klaaglijke versie. Maar goed, ik heb erger meegemaakt. Toen ik in een plattelandsdorpje verbleef waar ze geen geld hadden voor mega- en microfoons en de imam door het open raam bleef brullen tot ik opstond.

De ramadan brengt voor niet-moslims dus wat kleine ongemakjes met zich mee. Geen harde muziek. Maar ook geen uitdagende kledij. Niemand maakt daar echt een probleem van, dus is het een maand waarin je weinig kortje rokjes en lage decolleté’s voorbij ziet komen. Sommige vrouwen trekken zich er niets van aan en kunnen op een hoop afkeurende blikken rekenen en in een heel enkel geval komt het tot een confrontatie. Twee jaar geleden werd op één van de belangrijkste zenuwpunten van de hoofdstad – Freetown – een vrouw met een stok geslagen door islamitische straatverkoopsters die daar aanstoot aan namen. De rest van de samenleving was het er al gauw over eens: de kortgerokte vrouw had erom gevraagd. Van moslims wordt namelijk ook verdraagzaamheid en toleratie gevraagd voor het Christelijk geloof, en zolang beiden voor elkaar buigen, is er niets aan de hand.

Voor niet-moslims zitten er echter ook grote voordelen aan de ramadan. Waar mensen normaal gesproken je deur plat lopen in de hoop dat er iets te eten te scharrelen valt , blijven bevriende moslims tijdens de vastenmaand weg. En als ze wel langskomen hoeven ze uiteraard niets te eten en te drinken, waardoor ramadan voor niet-moslims – ondanks de exhorbitante prijsstijgingen – al met al een hele goedkope maand is. Pas als men zich opmaakt voor het suikerfeest is het tijd te zorgen dat je onvindbaar bent, want dat is ook de tijd dat iedereen komt bedelen om geld. Voor nieuwe kleding en allerlei andere soorten suikerfeestbenodigdheden.

Ramadan moslims

Sierra Leone is, volgens de officiële cijfers, overwegend islamitisch. Al waag ik het in te schatten dat van de (officiële) 60% moslims ongeveer de helft slechts ‘ramadan moslim’ is. Of anders gezegd: mensen die wel in de islam (zeggen te) geloven, maar alleen tijdens ramadan praktiseren. Of ze doen net alsof ze praktiseren. Ze doen net alsof ze vasten, gaan in hun eentje naar de stad, eten en drinken zoveel ze willen, om ‘s avonds netjes aan te schuiven bij het breken van het vasten. Dan zijn er de moslims die wel vasten, maar alleen omdat ze denken dat hun zonden dan worden vergeven en niet vanuit een echte geloofsovertuiging. Bovendien worden ze ervan beschuldigd dat ze in alle andere opzichten de geloofsregels overtreden – zowel buiten als tijdens de ramadan – en dus alleen met de ramadan meedoen uit interessantdoenerij. En tot slot zijn er nog de moslims die het geloof geërfd hebben en uit respect voor de familie meevasten.

Het is de enige maand in het jaar dat ook de armen genoeg te eten hebben. Om ongeveer half zeven ‘s avonds gaat er een eindeloze stroom met manden met eten naar de moskeeën, waar de gelovige gemeenschap gezamenlijk het vasten breekt. Wie geen geld heeft om eten te kopen, schuift dus gewoon aan. Ook armen die tot de 40% niet-moslims behoren, die zich voor de gelegenheid tot ramadan-moslims bekeren. Het gebed voor het einde van het vasten is kort en krachtig. Het is dus nauwelijks een opoffering te noemen, en het gratis eten maakt alles goed. Ze moeten wel snel schrokken, want zonsondergang is hier om vijf over zeven. Het volgende gebed is om twaalf over acht, en daar blijven ze liever niet voor hangen aangezien de sociale druk van de gelovige gemeenschap om te blijven voor de taraweeh – speciale gebeden waarbij soms ellenlange citaten uit de koran worden voorgelezen en die langer dan een uur kunnen duren – een schuldig geweten makkelijk door de knieën dwingt.

Voor hen, ramadan- of anderszins moslim, is de vastenmaand een extreem drukke en dure tijd. Er is van alles te doen rond de ramadan. Naast het vasten, de extra gebeden en de extra diensten in de moskee, is er ramadan televisie en ramadan radio, er zijn ramadan prijsvragen, ramadan loterijen, ramadan spulletjes en natuurlijk is er ook ramadan eten. Drie keer zo duur als normaal. Want met ramadan eten mensen ook drie keer zoveel als normaal. Zegt men. En daarom gaan de marktprijzen drastisch omhoog.

En zoals er ramadan-moslims (gelegenheidsmoslims) zijn, zijn er ook moslims die het geloof wel aanhangen, maar er een eigen – volgens eigen zeggen, modernere – versie op na houden. Een groeiend aantal. Tenminste, als ik op mijn eigen vrienden en kennissenkring mag afgaan. Zij bidden bijvoorbeeld niet vijf keer per dag, maar één of twee keer, gaan niet naar de moskee en doen niet aan ramadan. Voor de meesten van hen geldt dat ze deze tijd niet geschikt vinden voor zoveel investering in het geloof. Ze vinden dat ze in een snelle wereld leven waar ze steeds beducht moeten zijn voor concurrentie. Ze zijn van mening dat ze niet zomaar even het werk kunnen neergooien om zich aan het einde van het liedje aan te sluiten bij de lange rij van armen die van aalmoezen rond moet zien te komen.

ChristMus

Anders dan in vele multireligieuze landen, is er in Sierra Leone weinig discussie over het geloof. Er worden grappen gemaakt over de hypocrisie rond de ramadan, de gelijksoortige hypocrisie van born again christians die alleen op zondag tussen de kerkmuren doen wat het geloof voorschrijft, maar daar blijft het ook wel bij. Een enkele keer komt het tot een confrontatie of machtsstrijd tussen moslims en christenen. Er zijn wat uitwassen hier en daar, zoals een groepje tabliks waarvan men vindt dat ze al teveel radicaliseren (tot nog toe is niemand overigens van mening dat ze een gevaar voor de samenleving vormen) aan de islamzijde, en de born again christians en al te ijverige zendelingen aan de christelijke zijde. En er valt nogal wat te bekeren: kerken schieten hier als paddestoelen uit de grond. De laatste trend in het religieuze landschap zijn de zogenaamde ‘wonderpriesters’ die blinden weer zicht kunnen geven en invaliden weer kunnen laten lopen. Er gaan boze geruchten dat daarbij ook weleens mensen worden geofferd. Zo werd er vorig jaar een Nigeriaanse sekte opgerold die een dergelijk offer vroeg van hun bekeerlingen.

Overigens geldt voor religieuze organisaties en instellingen dat ze hun leden en beneficiairs niet actief mogen verleiden tot bekering, en dat gebeurt dan ook zelden. Voor de scholen ziet het iets ingewikkelder in elkaar. Studenten en/of hun ouders kiezen de school uit waarvan ze vinden dat die het beste onderwijs biedt. Zo gaan veel christenen naar islamitische scholen en omgekeerd. Uiteraard krijg je dan ook ofwel bijbelles ofwel koranles. Dat kan niemand iets schelen. Het voornaamste addertje onder het gras: islamitische scholen bieden hun beste onderwijs en de moeilijkste vakken aan op zondagen, en de christelijke scholen doen dat op vrijdagen. Datzelfde geldt voor tests. Er zijn ouders die niet in onderwijs geloven – voornamelijk mensen uit stammen die traditioneel uit handelaren en ambachtslieden bestaan – en daar dus niet mee instemmen, maar ik hoor het weinig. Dit soort ouders probeert overigens hun kinderen überhaupt van school weg te houden.

Niet alleen voor onderwijs geldt een grote flexibiliteit als het op geloofsbelijdenis aankomt: moslims kunnen in de kerk bidden en christenen in de moskee, mochten ze dat willen. En dat komt regelmatig voor. Het pensioenrecht is voor christenen anders dan voor moslims omdat de laatste groep polygamie mag bedrijven. En moslims en christenen kunnen met elkaar trouwen zonder hun eigen geloof op te geven, waarbij wel geldt dat – indien het om een moslimman en een christelijke vrouw gaat – er sprake moet zijn van een monogaam huwelijk. Sierra Leone heeft een interreligieuze raad die zich over vraagstukken tussen de twee geloven buigt. Deze interreligieuze raad zorgt er ook voor dat de huwelijksceremonie zowel islamitisch als christelijk is, en ingezegend wordt door imam en pastoor/priester/dominee tezamen.

Bekeringen tussen de twee geloven volgen de lijn van eenrichtingsverkeer: moslims bekeren zich zeer regelmatig tot het christendom, andersom gebeurt dat nauwelijks. Dat komt omdat christenen in de regel vinden dat moslims onderontwikkeld en ongemanierd zijn en bekering tot de islam zou voor hen dus een stap terug in hun eigen ontwikkeling betekenen. Die gedachte komt overigens voort uit de koloniale tijd, toen de Britse koloniale meester de Krio (bevrijde slaven uit Engeland en bovendien christenen) boven alle andere stammen verhief en is op weinig anders gebaseerd dan de sociale ladder die eraan vasthangt.

In principe gelden in Sierra Leone twee regels als het om religie gaat. De eerste regel: als je maar in god gelooft. Welke god maakt niet zoveel uit, en hoe je gelooft ook niet. En de tweede regel: als je elkaars geloof maar respecteert. En dat gebeurt over het algemeen ook. De beide geloven lopen door elkaar heen en kennen een grote tolerantie tegenover elkaar. Met name de jongere generaties refereren aan zichzelf als ‘ChristMus’. Een christian-muslim. Van beide geloven nemen ze wat hen aanstaat en hoe het in hun straatje te pas komt. Religieuze nationale feestdagen zijn Moulid Ul Nabi, Goede Vrijdag, Paasmaandag, Eid Ul Fitri, Eid Ul Adha, eerste en tweede Kerstdag. De ramadan is dus voor iedereen. Of je nu tablik, orthodox moslim, ramadan moslim, christen, hindu of ongelovige migrant bent. Mensen lachen je wel uit als je als niet-moslim meevast, maar tegelijkertijd kan het niemand iets schelen. Net zoals het ze niet kan schelen als je alleen het suikerfeest meeviert.

Ik vier de rust van de ramadan. Niet de stilte helaas. Tenzij ik een manier vind om mega- en microfoons te saboteren.

Met sommige dingen ben ik het zelfs helemáál niet. Ik ben niet hip genoeg voor een wijntje ‘s avonds op de bank. Ik ben niet mondain genoeg voor voedsel op bedjes van rucolasla en mousse toetjes. Ik ben niet slim genoeg om een wetenschappelijke prijs in de wacht te slepen. Niet dat ik daar moeite voor heb gedaan, want als ‘net-niet’ meisje, weet ik ook gewoon net niet hoe ik dat soort mogelijkheden op moet zoeken.

Soms heb ik het gevoel dat alles wat ik doe, het gewoon allemaal ‘net-niet’ is. Ik ben een duizendpoot en alleskunner, maar ik blink overal net-niet in uit. En soms heb ik het gevoel dat ik de lat gewoon net-niet hoog genoeg leg. En zo gaat het ook met alles wat ik koop. De hele wereld loopt met de nieuwste design gadgets, en ik neem genoegen met een koelkast die wel hetzelfde kan, maar die bij lange na niet hetzelfde aanzien geniet.

Als net-niet meisje, heb ik ook voortdurend het gevoel een vreemde eend in de bijt te zijn. Vroeger op school al. Terwijl de hele klas een 501 aan zijn kont trok, gaf ik mijn kleedgeld liever aan andere dingen uit. Hoeveel commentaar ik er ook op kreeg. Dat in een 501 mijn platte achterwerk er bijvoorbeeld veel mooier uit zou zien. Uiteindelijk heb ik, terwijl de rest van de klas al op nieuwe modellen was overgestapt, een keer een afgekeurde 501 gekocht. Voor een vijfde van de prijs. Ik voelde geen enkel verschil. Behalve dan, dat ik er weer net-niet bij hoorde.

En ik kan het nog steeds niet. Een budget voor een maand voedsel uitgeven aan een kledingstuk. Ik blijf hangen bij de neppers en de marktversies van de laatste mode. In een restaurant kan ik het ook nog steeds niet over mijn hart verkrijgen het allerduurste gerecht op de kaart te nemen. Al heb ik er nog zoveel trek in. En trendy eten, wil mijn maag op één of andere manier niet hebben.

Ik geef nog altijd het liefste mijn geld uit aan het leven. Een leven dat ook allerminst trendy te noemen is. Vergeleken bij de verhalen van anderen, is mijn leven het gewoon ‘net-niet’. Ik kan nooit vertellen dat ik naar die ene hippe tent ben geweest, of verlááfd ben aan dat trendy drankje, of mijn zinnen heb gezet op die megapopulaire auto. Het gaat allemaal aan me voorbij.

Ik verlang weleens naar een puntzak Vlaamse frieten, een speciaaltje van de Febo, of een lekker koud biertje. Een normale. Van de tap. Met de beste wil van de wereld kan ik geen trek krijgen in Sushi, of oesters, of zelfs kaviaar. Ook al is het allemaal nog zo mondain. Ik heb geen uitgesproken smaak. Het zal bij mij thuis dan ook altijd meer een zooitje bijeengeraapt blijven, dan design of gestyled. Mijn kapsel is ook al een jaar of vijftien exact hetzelfde. Net als mijn levensstijl.

Als ‘net-niet’ meisje ben ik eigenlijk maar heel gewoontjes. Dertien in het dozijn. Miss doorsnee. Altijd al geweest ook. Misschien moet ik me er wel gewoon bij neerleggen dat ik het nooit helemaal zal zijn. Maar dat lukt me dan ook weer net niet.